Bölgenize Göre Ekim Takvimi ve Bitki Seçimi

İlk yıl her şeyi mart ayında ektim. Domates fideleri nisan sonunda hâlâ el kadardı, patlıcanlar temmuzda çiçek açtı, ıspanağı ise mayısta ekip bir ay içinde çiçeğe kaçırdım. O sezonun bana öğrettiği tek şey şuydu: bahçecilikte en pahalı hata yanlış bitki seçmek değil, doğru bitkiyi yanlış zamanda ekmek. Aşağıda kendi balkonumda ve annemin Ege'deki küçük bahçesinde yıllarca deneyerek oturttuğum takvim mantığını anlatıyorum.

Neden tek bir takvim işe yaramıyor

Türkiye'de ekim takvimi mevsim adlarıyla değil, son don tarihi ve toprak sıcaklığı ile kurulur. Antalya'da şubatta ektiğim marulu Erzurum'da mayısa kadar bekletmek zorundasınız. Bu yüzden internetteki "mart ayında ne ekilir" listeleri çoğu okur için yanlış. Ben kendi bölgemin ilkbahar son don tarihini not ettim ve tüm ekimleri o tarihe göre "kaç hafta önce / sonra" diye planladım. Bu yaklaşım karar verirken karşılaştırma yapmanızı da kolaylaştırıyor: aynı bitkiyi iki farklı tarihte deneyip hangisinin tuttuğunu görebiliyorsunuz.

Adım adım kendi takviminizi kurun

1. Son don tarihinizi belirleyin. Akdeniz ve Ege kıyıları için genellikle şubat sonu–mart başı, İç Anadolu için nisan sonu, Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri için mayıs ortası–sonu aralığı işe yarıyor. Mahallenizdeki eski bahçıvanlara "en son ne zaman kırağı düştü?" diye sormak, herhangi bir tablodan daha isabetli.
2. Bitkileri iki gruba ayırın. Serin sever (ıspanak, marul, roka, turp, bezelye, lahana, havuç, soğan) ve sıcak sever (domates, biber, patlıcan, salatalık, kabak, fasulye, mısır, karpuz). Serin severler don tarihinden 4–6 hafta önce toprağa girebilir; sıcak severler don tarihi geçmeden asla dışarı çıkmaz.
3. Fide mi tohum mu karar verin. Sıcak severlerin uzun bir başlangıç süresi var: domatesi tohumdan başlatacaksanız don tarihinden 6–8 hafta önce içeride ekmelisiniz. Bu pencereyi kaçırdıysanız hazır fide almak zaman kazandırır; tohum ve hazır fide karşılaştırmasını ayrıca ele aldığım sayfada maliyet farkını da anlatıyorum.
4. Toprak sıcaklığını kontrol edin. Fasulye ve salatalık tohumu 15 °C altındaki toprakta çürür, çimlenmez. Elimde termometre yoksa şu pratik testi kullanıyorum: sabah çıplak elle toprağa bastırdığımda "soğuk" değil "ılık nemli" hissi veriyorsa ekiyorum.
5. Sonbahar ekimini planlayın. Çoğu ev bahçıvanının atladığı kısım bu. İlk sonbahar donundan 8–10 hafta geriye sayıp ıspanak, roka, turp, kışlık marul ve sarımsak ekiyorum. Kıyı bölgelerinde bu ürünler kış boyunca hasat veriyor.
6. Ardıl ekim yapın. Marul ve rokayı bir kerede değil, iki hafta arayla küçük partiler hâlinde ekiyorum. Böylece hepsi aynı hafta olgunlaşıp israf olmuyor.

Bölgesel karşılaştırma

Balkonda yetiştiriyorsanız takviminizi bir–iki hafta öne alabilirsiniz: beton ve duvarlar ısıyı tutar, saksı toprağı tarla toprağından daha çabuk ısınır. Ancak aynı sebeple yazın da daha çabuk kavrulur; sınırlı alanda balkon bahçesi kurarken bunu hesaba katmak gerekiyor.

Sık yapılan hatalar

• Marketteki fideye güvenmek. Marketler domates fidesini bölgeye bakmadan şubatta rafa koyuyor. Fide satılıyor diye dikim zamanı gelmiş değil.
• Serin severleri geciktirmek. Ispanak, marul ve rokayı mayısta ekerseniz uzun gün ve sıcak onları çiçeğe kaçırır, yapraklar acılaşır. Bu bitkiler ilkbaharın en başında ya da sonbaharda ekilir.
• Tek seferde her şeyi ekmek. Hem hasat aynı haftaya yığılır hem de bir don olayında tüm sezonu kaybedersiniz.
• Güneş süresini takvimden ayrı düşünmek. Nisanda ekilen bir domates, günde 4 saat güneş alan bir köşede yine ürün vermez. Işık gereksinimleri konusu takvimden bağımsız değil.
• Toprağı hazır saymak. Kışın sıkışmış, drenajı bozulmuş toprağa ekim yapmak çimlenmeyi yarı yarıya düşürüyor. Ekimden en az iki hafta önce toprağı havalandırıp gerekiyorsa harç düzenlemesi yapıyorum.
• Sulama planını sezona göre değiştirmemek. Mart ayındaki sulama sıklığıyla temmuzda devam etmek kök çürümesi ya da kuruma ile sonuçlanıyor.

Özet

Takvimi ay isimlerine